بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
الٓرۚ كِتَٰبٌ أُحۡكِمَتۡ ءَايَٰتُهُۥ ثُمَّ فُصِّلَتۡ مِن لَّدُنۡ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ١Alif, Laam, Raa. ko Deftere nde Aayeeje mun ñeñaa refti ɗe fensitaa immorde ka on Ñeeño Humpitiiɗo أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّا ٱللَّهَۚ إِنَّنِي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ ٢wata on rewu si wanaa Alla.Min dee komi jeertinoo jeertinoowo ummaade e Makko وَأَنِ ٱسۡتَغۡفِرُواْ رَبَّكُمۡ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِ يُمَتِّعۡكُم مَّتَٰعًا حَسَنًا إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى وَيُؤۡتِ كُلَّ ذِي فَضۡلٍ فَضۡلَهُۥۖ وَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنِّيٓ أَخَافُ عَلَيۡكُمۡ عَذَابَ يَوۡمٍ كَبِيرٍ ٣E nde insintoɗon Joomi mon; refti tuubanon mo. O dakmita on dakamme labaaɗo haa e lajal innangal O jonna kala jom ɓural ɓural makko ngal. Si on huccitii, haray min mi hulanii on lepte ñalaande mawnde إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ قَدِيرٌ ٤Ko ka Alla woni ruttorde mon. Kanko ko O hattanɗo kala huunde أَلَآ إِنَّهُمۡ يَثۡنُونَ صُدُورَهُمۡ لِيَسۡتَخۡفُواْ مِنۡهُۚ أَلَا حِينَ يَسۡتَغۡشُونَ ثِيَابَهُمۡ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَۚ إِنَّهُۥ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ٥Anndee ɓen ɗon sowa ɓerɗe maɓɓe ɗen fii yo ɓe suuɗo e Makko. Anndee fewndo ɓe sudditoraynoo comci maɓɓe ɗin, Himo anndi ko ɓe suuɗata e ko ɓe feññinta. Pellet ko O annduɗo ko woni e ɓerɗe ɗen
۞ وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ رِزۡقُهَا وَيَعۡلَمُ مُسۡتَقَرَّهَا وَمُسۡتَوۡدَعَهَاۚ كُلٌّ فِي كِتَٰبٍ مُّبِينٍ ٦Alaa e ruugayngel ka leydi si wanah ko Alla fawtii arsike maggel on, Himo anndi ñiiɓirde maggel e daakorde maggel; fow no e Deftere ɓanngunde وَهُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرۡشُهُۥ عَلَى ٱلۡمَآءِ لِيَبۡلُوَكُمۡ أَيُّكُمۡ أَحۡسَنُ عَمَلًاۗ وَلَئِن قُلۡتَ إِنَّكُم مَّبۡعُوثُونَ مِنۢ بَعۡدِ ٱلۡمَوۡتِ لَيَقُولَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٌ مُّبِينٌ ٧Ko Kanko tagi kammuuli ɗin e leydi ndin nder balɗe jeegoo, hari arsi Makko kin no ka hoore ndiyam, fii yo O ndaarndo on ko hommbo e mo'on ɓurata moƴƴinnde gollal. Pellet si a wi'i: "Onon ko on ummintinteeɓe ɓaawo maayde", maa heeferɓe ɓen wi'u: "Ɗum wonaali si wanaa mbilewu feeñungu". @Corrected وَلَئِنۡ أَخَّرۡنَا عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابَ إِلَىٰٓ أُمَّةٍ مَّعۡدُودَةٍ لَّيَقُولُنَّ مَا يَحۡبِسُهُۥٓۗ أَلَا يَوۡمَ يَأۡتِيهِمۡ لَيۡسَ مَصۡرُوفًا عَنۡهُمۡ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ ٨Pellet si Men nennaniiɓe lepte ɗen haa e dumunna limaaɗo, maa ɓe wi'u: "Ko tonngi ɗe?" Anndee ñalnde nde arat e mabɓe, ɓe wonataa sureteeɓe e majje; jippoo e maɓɓe kon ko laatinoo hiɓe jalkita وَلَئِنۡ أَذَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ مِنَّا رَحۡمَةً ثُمَّ نَزَعۡنَٰهَا مِنۡهُ إِنَّهُۥ لَيَـُٔوسٌ كَفُورٌ ٩Si tawii Men meeɗinii neɗɗanke on neema immornde ka Amen, refti Men ɓoori nde e makko, kanko ko otaƴaado, yeddoowo وَلَئِنۡ أَذَقۡنَٰهُ نَعۡمَآءَ بَعۡدَ ضَرَّآءَ مَسَّتۡهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ ٱلسَّيِّـَٔاتُ عَنِّيٓۚ إِنَّهُۥ لَفَرِحٌ فَخُورٌ ١٠Si tawii kadi Men meeɗinirii mo neema ɓaawo lorra memuɗo mo, maa o wi'oy : "Satteende nden iwii e am", kanko (ontuma) ko o weltiiɗo, ñaañoowo إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُم مَّغۡفِرَةٌ وَأَجۡرٌ كَبِيرٌ ١١Si wanaa ɓen muññii ɓe, ɓe golli golle moƴƴe. Ɓen ɗon, no woodani ɓe haforanal e njoɓdi mawndi فَلَعَلَّكَ تَارِكُۢ بَعۡضَ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيۡكَ وَضَآئِقُۢ بِهِۦ صَدۡرُكَ أَن يَقُولُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ كَنزٌ أَوۡ جَآءَ مَعَهُۥ مَلَكٌۚ إِنَّمَآ أَنتَ نَذِيرٌۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ وَكِيلٌ ١٢Belajo'o ko a accoowo yoga ko wahayinaa e maaɗa, ɓernde maa nden ɓiɗtora ɗum; fii hiɓe wi'i: "Ko haɗno ngalu jippinee e makko? maa Malaa'ikaajo arda e makko?" Anndu an ko a jertinoowo. Alla ko deenoowa kala huunde أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ فَأۡتُواْ بِعَشۡرِ سُوَرٍ مِّثۡلِهِۦ مُفۡتَرَيَٰتٍ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ١٣Kaa ɓe wi'ay : "O fefindi nde?" Maaku : "Addee Corteeji( cimooje) sappo yeru mayre, pepindaaɗe, noddon kala mo haɗtanɗon gaanin Alla, si on laatike goonguɓe فَإِلَّمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَكُمۡ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَآ أُنزِلَ بِعِلۡمِ ٱللَّهِ وَأَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَهَلۡ أَنتُم مُّسۡلِمُونَ ١٤Si ɓe jaabitaaki on, anndee wonnde ko nde jippinira ko ganndal Alla, e wonnde reweteeɗo alaa si wanaa Kanko. Hara onon ko on jebbiliiɓe مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيۡهِمۡ أَعۡمَٰلَهُمۡ فِيهَا وَهُمۡ فِيهَا لَا يُبۡخَسُونَ ١٥Kala on tawɗo ko nguurndam aduna e cuɗaari majjam faandii, Men humnanay ɓe golle maɓɓe ɗen ton, hara kamɓe ɓe ɗuytantaake ton أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيۡسَ لَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَبَٰطِلٌ مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٦Ko ɓen woni ɓe alanah ɗum en ka laakara si wanaa Yiite. Ko ɓe golli ton kon firtii, ko meere woni koɓe gollaynoo أَفَمَن كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِۦ وَيَتۡلُوهُ شَاهِدٌ مِّنۡهُ وَمِن قَبۡلِهِۦ كِتَٰبُ مُوسَىٰٓ إِمَامًا وَرَحۡمَةًۚ أُوْلَٰٓئِكَ يُؤۡمِنُونَ بِهِۦۚ وَمَن يَكۡفُرۡ بِهِۦ مِنَ ٱلۡأَحۡزَابِ فَٱلنَّارُ مَوۡعِدُهُۥۚ فَلَا تَكُ فِي مِرۡيَةٍ مِّنۡهُۚ إِنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤۡمِنُونَ ١٧E ko on laatiiɗo e ɓanngannduyee immorde ka Joomi makko, himo janngande mo seediiɗo immorde ka Makko, e nde aditiinde mo [kanko Muhammadu], Deftere Muusaa nden ardiinde e yurmeende [ɓuri moƴƴude diini ko alah hujja kon?]: Ɓen ɗon hino gomɗini nde; kala on yedduɗo nde e feddeeji ɗin, ko Yiite ngen woni fodoore makko. Wata a laato e sikke fii mayre. Pellet ko nde goonga immornde ka Joomi maa; ko woni tun, ko ɓuri ɗuuɗude e yimɓe ɓen gomɗintaa وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ يُعۡرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمۡ وَيَقُولُ ٱلۡأَشۡهَٰدُ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ عَلَىٰ رَبِّهِمۡۚ أَلَا لَعۡنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلظَّٰلِمِينَ ١٨Ko hommbo ɓuri tooñude ɓuri on fefandiido fenaa- nde e hoore Alla? Ɓen ɗon holliroyte ka Joomi maɓɓe, (malaa'ikaaɓe) seediiɓe ɓen wi'a: "Ko ɓee ɗoo feni bakki e Joomi maɓɓe". Hey, kuddi Alla ndin wonii e tooñooɓe ɓen ٱلَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبۡغُونَهَا عِوَجًا وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ كَٰفِرُونَ ١٩Ɓen falotooɓe gaay e laawol Alla ngol, ɓe ɗaɓɓana ngol ooñorde, hara kadi ko ɓe yedduɓe laakara أُوْلَٰٓئِكَ لَمۡ يَكُونُواْ مُعۡجِزِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنۡ أَوۡلِيَآءَۘ يُضَٰعَفُ لَهُمُ ٱلۡعَذَابُۚ مَا كَانُواْ يَسۡتَطِيعُونَ ٱلسَّمۡعَ وَمَا كَانُواْ يُبۡصِرُونَ ٢٠Ɓen ɓe wonaali laawotooɓe ka leydi, laatanaaki ɓe kadi weldiiɓe gaanin Alla, hiɓe sowoyanee lepte ɗen. Ɓe laatanooki hattanɓe nanugol, ɓe wonaano kadi yi'ooɓe أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ٢١Ko ɓe woni sooyinɓe wonkiiji mun ɗin. Kon ko ɓe fefintonoo majji gaay e maɓɓe لَا جَرَمَ أَنَّهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ هُمُ ٱلۡأَخۡسَرُونَ ٢٢Sikke alah, wonnde ɓen ɗon ka laakara, ko kamɓe ɓuroyta sooyude إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَأَخۡبَتُوٓاْ إِلَىٰ رَبِّهِمۡ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ٢٣Ɓen gonɗimɓe, ɓe golli golle moƴƴe, ɓe yankinanii Joomi maɓɓe, ko ɓe woni yimɓe Aljanna ɓen, kamɓe ko ɓe duumotooɓe ton ۞ مَثَلُ ٱلۡفَرِيقَيۡنِ كَٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡأَصَمِّ وَٱلۡبَصِيرِ وَٱلسَّمِيعِۚ هَلۡ يَسۡتَوِيَانِ مَثَلًاۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ٢٤Misal feddeeji ɗin ɗin: ko wano bunɗo e faaɗuɗo, e yi'oowo e nanoowo. E ɓee ɗoo ɗiɗi fotay e misal? E on waajitotaako وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوۡمِهِۦٓ إِنِّي لَكُمۡ نَذِيرٌ مُّبِينٌ ٢٥Gomɗii Men Nulirii Nuuhu e yimɓe makko ɓen: "Min wonannde on ko mi jertinoowo ɓannginɗo أَن لَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّا ٱللَّهَۖ إِنِّيٓ أَخَافُ عَلَيۡكُمۡ عَذَابَ يَوۡمٍ أَلِيمٍ ٢٦wonnde wata on rewu si wanah Alla. Min miɗo hulani on lepte ñalaande musuunde فَقَالَ ٱلۡمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوۡمِهِۦ مَا نَرَىٰكَ إِلَّا بَشَرًا مِّثۡلَنَا وَمَا نَرَىٰكَ ٱتَّبَعَكَ إِلَّا ٱلَّذِينَ هُمۡ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ ٱلرَّأۡيِ وَمَا نَرَىٰ لَكُمۡ عَلَيۡنَا مِن فَضۡلِۭ بَلۡ نَظُنُّكُمۡ كَٰذِبِينَ ٢٧Mbatu ɓen yedduɓe e yimɓe makko ɓen wi'i: Men yi'aali ma si wanah ko a ɓanndinke sifa amen, men yi'aali kadi ɓen jokkuɓe ma si wo- naa jaasuɓe amen faaɗuɓe feere, men yi'anaali on e amen ɓural. Worin meɗen sikki ko on fenooɓe قَالَ يَٰقَوۡمِ أَرَءَيۡتُمۡ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي وَءَاتَىٰنِي رَحۡمَةً مِّنۡ عِندِهِۦ فَعُمِّيَتۡ عَلَيۡكُمۡ أَنُلۡزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمۡ لَهَا كَٰرِهُونَ ٢٨O maaki: "Ko onon yo yimɓe am, yeetee lam si tawii miɗo e ɓanngannduyee immorde ka Joomi am, O yeɗii lam yurmeende (Annabaaku) immorde ka Makko, ɗum wumna e mooɗon, e menm baaw- nay on nde hara ko on añuɓe nde وَيَٰقَوۡمِ لَآ أَسۡـَٔلُكُمۡ عَلَيۡهِ مَالًاۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۚ وَمَآ أَنَا۠ بِطَارِدِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْۚ إِنَّهُم مُّلَٰقُواْ رَبِّهِمۡ وَلَٰكِنِّيٓ أَرَىٰكُمۡ قَوۡمًا تَجۡهَلُونَ ٢٩Ko onon yo yimɓe am, mi lanndaaki on jawdi e ɗum. Njoɓdi am wonaali si wanah ka Alla. Min mi wonaali raɗotooɗo ɓen gomɗimɓe, kamɓe ko ɓe hawroyooɓe Joomi maɓɓe. Ko woni tun, min mi yi'ii on yimɓe majjuɓe وَيَٰقَوۡمِ مَن يَنصُرُنِي مِنَ ٱللَّهِ إِن طَرَدتُّهُمۡۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ٣٠Ko onon yo yimɓe am, ko hommbo walloytammi ka Alla si mi raɗike ɓe? E on waajitotaako وَلَآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ وَلَآ أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَآ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزۡدَرِيٓ أَعۡيُنُكُمۡ لَن يُؤۡتِيَهُمُ ٱللَّهُ خَيۡرًاۖ ٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا فِيٓ أَنفُسِهِمۡ إِنِّيٓ إِذًا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ ٣١Mi wi'antah on miɗo mari ngaluujii Alla, mi annah kadi ko wirnii, mi wi'ataa wonnde ko mi malayko, mi wi'antaa ɓen ɓe gite mon ɗen yawi, Alla okkoytaa-ɓe moƴƴere; ko Alla ɓuri anndude ko woni e wonkiiji maɓɓe. Min ontuma [si mi waɗii ɗum], haray ko mi jeyaaɗo e tooñuɓe ɓen قَالُواْ يَٰنُوحُ قَدۡ جَٰدَلۡتَنَا فَأَكۡثَرۡتَ جِدَٰلَنَا فَأۡتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ ٣٢Ɓe wi'i: "Ko an yo Nuuhu, gomɗii a wenjidii e amen, a ɗuɗɗinii yeddondiral ngal e amen. Addan men kon ko fodu-ɗaa men, si a laatike jeyaaɗo e goonguɓe ɓen قَالَ إِنَّمَا يَأۡتِيكُم بِهِ ٱللَّهُ إِن شَآءَ وَمَآ أَنتُم بِمُعۡجِزِينَ ٣٣O maaki: "Anndee ko Alla addanta on ɗe -si O muuyii- on wonaali laawotooɓe وَلَا يَنفَعُكُمۡ نُصۡحِيٓ إِنۡ أَرَدتُّ أَنۡ أَنصَحَ لَكُمۡ إِن كَانَ ٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يُغۡوِيَكُمۡۚ هُوَ رَبُّكُمۡ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ٣٤Laaɓal-reedu am nafatah on, si mi faandike laaɓangol on, si tawii Alla no faandii bewnugol on (majjina). Ko Kanko woni Joomi mon, ko ka Makko woni ruttorde mon أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ إِنِ ٱفۡتَرَيۡتُهُۥ فَعَلَيَّ إِجۡرَامِي وَأَنَا۠ بَرِيٓءٌ مِّمَّا تُجۡرِمُونَ ٣٥Si ko woni, ɓe wi'ay : O fefidi-nde. Maaku: "Si mi fefindi nde, haray bonnere am nden no fawii lam. Min no ko mi daɗndiiɗo ko bonnoton kon وَأُوحِيَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُۥ لَن يُؤۡمِنَ مِن قَوۡمِكَ إِلَّا مَن قَدۡ ءَامَنَ فَلَا تَبۡتَئِسۡ بِمَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ ٣٦Wahayinaa e Nuuhu wonnde : "Gomɗintah e yimɓe maa ɓen si wanaa ɓen gomɗinnooɓe. Wata a suno e ko ɓe gollaynoo وَٱصۡنَعِ ٱلۡفُلۡكَ بِأَعۡيُنِنَا وَوَحۡيِنَا وَلَا تُخَٰطِبۡنِي فِي ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ إِنَّهُم مُّغۡرَقُونَ ٣٧Moƴƴin laana kan e ndeenka Amen e yamiroore Amen. Wata a yewtidoy e am fii ɓen tooñuɓe, kamɓe ko ɓe yoolotooɓe. @Corrected وَيَصۡنَعُ ٱلۡفُلۡكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيۡهِ مَلَأٌ مِّن قَوۡمِهِۦ سَخِرُواْ مِنۡهُۚ قَالَ إِن تَسۡخَرُواْ مِنَّا فَإِنَّا نَسۡخَرُ مِنكُمۡ كَمَا تَسۡخَرُونَ ٣٨Himo moƴƴina laana kan. Tuma kala nde dental hoorewal rewi ka o moƴƴinta ton, ɓe jalkita mo. O maaki: "Si on jalkitii men, menen kadi men jalkitoyay on wano jalkitirton [men non] فَسَوۡفَ تَعۡلَمُونَ مَن يَأۡتِيهِ عَذَابٌ يُخۡزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيۡهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ ٣٩Aray nde annduɗon ko hommbo lepte hoynayɗe aroyat e muuɗum, lepte duumiiɗe jippoo e makko حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَمۡرُنَا وَفَارَ ٱلتَّنُّورُ قُلۡنَا ٱحۡمِلۡ فِيهَا مِن كُلٍّ زَوۡجَيۡنِ ٱثۡنَيۡنِ وَأَهۡلَكَ إِلَّا مَن سَبَقَ عَلَيۡهِ ٱلۡقَوۡلُ وَمَنۡ ءَامَنَۚ وَمَآ ءَامَنَ مَعَهُۥٓ إِلَّا قَلِيلٌ ٤٠Haa si yamiroore Amen nden aroyii, huɓɓinirɗe ɗen fati, Men daali: "Ronndo e makka kala nooneeji ɗiɗi resindirayɗi e ɓeynguure maa nden -si wanaa ɓen konngol lepte ngol adii e mu'un- e ɓen gomɗimɓe". Gomɗinaano wonndude e makko si wonah seeɗaaɓe ۞ وَقَالَ ٱرۡكَبُواْ فِيهَا بِسۡمِ ٱللَّهِ مَجۡر۪ىٰهَا وَمُرۡسَىٰهَآۚ إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ ٤١O maaki: "Waɗɗoree e makka Innde Alla ka dogugol makka e daragol makko. Pellet Joomi am ko Haforoowo Hinnotooɗo وَهِيَ تَجۡرِي بِهِمۡ فِي مَوۡجٍ كَٱلۡجِبَالِ وَنَادَىٰ نُوحٌ ٱبۡنَهُۥ وَكَانَ فِي مَعۡزِلٍ يَٰبُنَيَّ ٱرۡكَب مَّعَنَا وَلَا تَكُن مَّعَ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٤٢Kan no dogida e maɓɓe e mollooɗe waaɗe wa pelle. Nuuhu noddi ɓiɗɗo makko on, hari on no serindi: "Ko an yo ɓinngel am, waɗɗida e amen, wata a wonndu e yedduɓe ɓen قَالَ سَـَٔاوِيٓ إِلَىٰ جَبَلٍ يَعۡصِمُنِي مِنَ ٱلۡمَآءِۚ قَالَ لَا عَاصِمَ ٱلۡيَوۡمَ مِنۡ أَمۡرِ ٱللَّهِ إِلَّا مَن رَّحِمَۚ وَحَالَ بَيۡنَهُمَا ٱلۡمَوۡجُ فَكَانَ مِنَ ٱلۡمُغۡرَقِينَ ٤٣O wi'i: "Mi ƴawoyay e fello daɗndayngo lam ndiyam ɗam". O maaki: "Daɗoowo yamiroore Alla nden alaa hannde si wanah on Mo O yurmini". Molloonde nden heedi hakkunde maɓɓe, o laatodii e yoolaaɓe ɓen وَقِيلَ يَٰٓأَرۡضُ ٱبۡلَعِي مَآءَكِ وَيَٰسَمَآءُ أَقۡلِعِي وَغِيضَ ٱلۡمَآءُ وَقُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ وَٱسۡتَوَتۡ عَلَى ٱلۡجُودِيِّۖ وَقِيلَ بُعۡدًا لِّلۡقَوۡمِ ٱلظَّٰلِمِينَ ٤٤Wi'a: "Ko an yo leydi, moɗu ndiyam maa ɗam! Ko an kadi yo kammu, jogito [sorombooji ndiyam ɗin]!". Ndiyam ɗam ɓeeɓi, fiyaaku on ñaawaa, [laana] kan daroyii ka dow fello juudiiy, wi'aa: "Halkaare woodanii ɓen yimɓe tooñuɓe وَنَادَىٰ نُوحٌ رَّبَّهُۥ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ٱبۡنِي مِنۡ أَهۡلِي وَإِنَّ وَعۡدَكَ ٱلۡحَقُّ وَأَنتَ أَحۡكَمُ ٱلۡحَٰكِمِينَ ٤٥Nuuhu noddi Joomi makko, o maaki: "Joomi am, pellet ɓiɗɗo am on ko jeyaaɗo e ɓeynguure am, pellet fodoore Maa nden ko goonga. Ko An ɓuri nunɗude ñaawoore ñaawooɓe قَالَ يَٰنُوحُ إِنَّهُۥ لَيۡسَ مِنۡ أَهۡلِكَۖ إِنَّهُۥ عَمَلٌ غَيۡرُ صَٰلِحٍۖ فَلَا تَسۡـَٔلۡنِ مَا لَيۡسَ لَكَ بِهِۦ عِلۡمٌۖ إِنِّيٓ أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ ٤٦O daali: "Ko an yo Nuuhu, pellet on jeyaaka e ɓeynguure maa, nden (toraare) ko gollal ngal moƴƴaa. Wata a toro Lam ko a alanaa ɗum ganndal. Min Miɗo waajo maa fii wata a jeye e majjuɓe ɓen قَالَ رَبِّ إِنِّيٓ أَعُوذُ بِكَ أَنۡ أَسۡـَٔلَكَ مَا لَيۡسَ لِي بِهِۦ عِلۡمٌۖ وَإِلَّا تَغۡفِرۡ لِي وَتَرۡحَمۡنِيٓ أَكُن مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٤٧O maaki: "Joomi am, mi moolorike Ma nde mi lanndoto Maa huunde nde mi alanah ɗum ganndal. Si wanaa A hafranam yurmin Ɗaa mi, mi jeyete e hayruɓe ɓen قِيلَ يَٰنُوحُ ٱهۡبِطۡ بِسَلَٰمٍ مِّنَّا وَبَرَكَٰتٍ عَلَيۡكَ وَعَلَىٰٓ أُمَمٍ مِّمَّن مَّعَكَۚ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمۡ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ ٤٨Wi'aa: "Ko an yo Nuuhu, jippor kisiyee immorde ka Amen, e moƴƴi dow maaɗaa e mofte wonnduɓe e maaɗa. Mofte goo (no ton), aray Men dakmita ɓe, refti memoya ɓe immorde e Amen, lepte muusuɗe تِلۡكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهَآ إِلَيۡكَۖ مَا كُنتَ تَعۡلَمُهَآ أَنتَ وَلَا قَوۡمُكَ مِن قَبۡلِ هَٰذَاۖ فَٱصۡبِرۡۖ إِنَّ ٱلۡعَٰقِبَةَ لِلۡمُتَّقِينَ ٤٩Ɗii ɗoo ko jeyaaɗi e kabaruuji wiirniiɗi, Meɗen wahayina ɗe e maaɗa. A anndaano ɗe an, wanaa yimɓe maa ɓen, ko adii ɗum. Muñño, pellet battane moƴƴe ɗen woanii gomɗuɓe ɓen وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمۡ هُودًاۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥٓۖ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا مُفۡتَرُونَ ٥٠[Men Nulii] kadi faade e Aadinkooɓe ɓen, musiɗɗo maɓɓe on Huudi. O maaki : "Ko onon yo yimɓe am, rewee Alla, reweteeɗo alanah on ko woori mo. On wonaali si wanaa fefindotooɓe يَٰقَوۡمِ لَآ أَسۡـَٔلُكُمۡ عَلَيۡهِ أَجۡرًاۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱلَّذِي فَطَرَنِيٓۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ٥١Ko onon yo yimɓe am, mi lanndaaki on e ɗum njoɓdi. Njoɓdi am wonaali si wanaa ka on taguɗo lam. En on haqqiltaa وَيَٰقَوۡمِ ٱسۡتَغۡفِرُواْ رَبَّكُمۡ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِ يُرۡسِلِ ٱلسَّمَآءَ عَلَيۡكُم مِّدۡرَارًا وَيَزِدۡكُمۡ قُوَّةً إِلَىٰ قُوَّتِكُمۡ وَلَا تَتَوَلَّوۡاْ مُجۡرِمِينَ ٥٢Ko onon yo yimɓe am, insinee ka Joomi mon, refti tuubanon Mo O jippina e mooɗon toɓo jokkondirn-ngo, O ɓeyda on cemmbe e hoore cemmbe mon ɗen. Wata on huccitu ko on bomɓe قَالُواْ يَٰهُودُ مَا جِئۡتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحۡنُ بِتَارِكِيٓ ءَالِهَتِنَا عَن قَوۡلِكَ وَمَا نَحۡنُ لَكَ بِمُؤۡمِنِينَ ٥٣Ɓe wi'i: "Ko an yo Huudu, kala ko addan-ɗaa men e ɓanngannduyee, menen men wonaali accooɓe reweteeɗi amen ɗin fii konngol maa ngol, menen men wonaali gomɗinooɓe ma إِن نَّقُولُ إِلَّا ٱعۡتَرَىٰكَ بَعۡضُ ءَالِهَتِنَا بِسُوٓءٍۗ قَالَ إِنِّيٓ أُشۡهِدُ ٱللَّهَ وَٱشۡهَدُوٓاْ أَنِّي بَرِيٓءٌ مِّمَّا تُشۡرِكُونَ ٥٤Men wi'atah si wanaa yoga e reweteeɗi amen ɗin meminirii ma bone". O maaki: "Min miɗo seedina Alla -seeditee onon kadi- wonnde min, ko mi daɗndiiɗo e kon ko sirkoton مِن دُونِهِۦۖ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لَا تُنظِرُونِ ٥٥gaanin Makko. Fewjanee lam on denndaangal, refti wata on fadee kam إِنِّي تَوَكَّلۡتُ عَلَى ٱللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمۚ مَّا مِن دَآبَّةٍ إِلَّا هُوَ ءَاخِذُۢ بِنَاصِيَتِهَآۚ إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسۡتَقِيمٍ ٥٦Min mi fawike e Alla, Joomi am e Joomi mon. Alaa e ruugayngel si wanaa ko O nannguɗo jubuuru maggel. Pellet, Joomi am no e laawol focciingol فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقَدۡ أَبۡلَغۡتُكُم مَّآ أُرۡسِلۡتُ بِهِۦٓ إِلَيۡكُمۡۚ وَيَسۡتَخۡلِفُ رَبِّي قَوۡمًا غَيۡرَكُمۡ وَلَا تَضُرُّونَهُۥ شَيۡـًٔاۚ إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَفِيظٌ ٥٧Si on huccitii, gomɗii mi yottinanii kon ko mi nulidaa e mooɗon. Joomi am lontinay yimɓe goo ɓe wonaa onon, on lorrirtaa Mo hay e huunde. Pellet, Joomi am ko deeno kala huunde وَلَمَّا جَآءَ أَمۡرُنَا نَجَّيۡنَا هُودًا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥ بِرَحۡمَةٍ مِّنَّا وَنَجَّيۡنَٰهُم مِّنۡ عَذَابٍ غَلِيظٍ ٥٨Nde yamiroore Amen nden ari, Men daɗndiri Huudi e ɓen gomɗimɓe wonnduɓe e makko yurmeende Amen. Men daɗndi ɓe lepte tiiɗuɗe وَتِلۡكَ عَادٌۖ جَحَدُواْ بِـَٔايَٰتِ رَبِّهِمۡ وَعَصَوۡاْ رُسُلَهُۥ وَٱتَّبَعُوٓاْ أَمۡرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ ٥٩Ɓen ko Aadinkooɓe. Ɓe yedduno Aayeeje Joomi amɓɓe ɗen, ɓe yeddi Nulaaɓe maɓɓe ɓen, ɓe jokki yamiroore kala dunndaranke sanndolɗinɗo وَأُتۡبِعُواْ فِي هَٰذِهِ ٱلدُّنۡيَا لَعۡنَةً وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ أَلَآ إِنَّ عَادًا كَفَرُواْ رَبَّهُمۡۗ أَلَا بُعۡدًا لِّعَادٍ قَوۡمِ هُودٍ ٦٠Ɓe jokkindinaa ka aduna ɗoo, kuddi, e Ñalnde Darngal. Anndee pellet, Aadinkooɓe ɓen yeddi Joomi maɓɓe. Anndee goɗɗal woodanii Aadi'en, yimɓe Huudi ۞ وَإِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمۡ صَٰلِحًاۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥۖ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ وَٱسۡتَعۡمَرَكُمۡ فِيهَا فَٱسۡتَغۡفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِۚ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُّجِيبٌ ٦١[Men Nulii] kadi e Samuuda'en, musiɗɗo maɓɓe Saalih, o maaki: "Ko onon yo yimɓe am, rewee Alla. Reweteeɗo alanaano on ko woori Mo. Ko Kanko fuɗɗi on ka leydi, O wuurni on e mayri. Insinanee Mo, refti tuubon ka Makko. Pellet Joomi am ko ɓaɗiiɗo, jaabotooɗo قَالُواْ يَٰصَٰلِحُ قَدۡ كُنتَ فِينَا مَرۡجُوًّا قَبۡلَ هَٰذَآۖ أَتَنۡهَىٰنَآ أَن نَّعۡبُدَ مَا يَعۡبُدُ ءَابَآؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِّمَّا تَدۡعُونَآ إِلَيۡهِ مُرِيبٍ ٦٢Ɓe wi'i: "Ko an yo Saalihu, gomɗii a woniino hakkunde amen yaakoraaɗo ado ɗum ɗoo. E a haɗay men rewugol ko baabiraaɓe amen rewatno? Menen non, men wonii e sikke e huunde nde noddataa men e mun (sikke) jaaliiɗe قَالَ يَٰقَوۡمِ أَرَءَيۡتُمۡ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي وَءَاتَىٰنِي مِنۡهُ رَحۡمَةً فَمَن يَنصُرُنِي مِنَ ٱللَّهِ إِنۡ عَصَيۡتُهُۥۖ فَمَا تَزِيدُونَنِي غَيۡرَ تَخۡسِيرٍ ٦٣O maaki: "Ko onon yo yimɓe! Yeetee lam, si mi laatike e ɓanngannduyee immorde ka Joomi am, O okkii lam immorde ka Makko yurmeende, ko hommbo faabotoo mi ka Alla si mi yeddii Mo? On ɓeydataa lam si wanaa hayrugol وَيَٰقَوۡمِ هَٰذِهِۦ نَاقَةُ ٱللَّهِ لَكُمۡ ءَايَةًۖ فَذَرُوهَا تَأۡكُلۡ فِيٓ أَرۡضِ ٱللَّهِۖ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٍ فَيَأۡخُذَكُمۡ عَذَابٌ قَرِيبٌ ٦٤Ko onon yo yimɓe am, mbaa ɗoo ko ngelooba wonannde on maande. Tertee mba, mba ñaama ka leydi Alla. Wata on memir-mba bone, lepte ɓaɗtiiɗe heɓa on فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُواْ فِي دَارِكُمۡ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍۖ ذَٰلِكَ وَعۡدٌ غَيۡرُ مَكۡذُوبٍ ٦٥Ɓe mborii-mba. o maaki: "Dakmitee ka galleeji mon balɗe tati! Ɗum ko fodoore nde fennetaake فَلَمَّا جَآءَ أَمۡرُنَا نَجَّيۡنَا صَٰلِحًا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥ بِرَحۡمَةٍ مِّنَّا وَمِنۡ خِزۡيِ يَوۡمِئِذٍۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ ٱلۡقَوِيُّ ٱلۡعَزِيزُ ٦٦Nde yamiroore Alla nden arunoo, Men daɗndiri Saalihu e ɓen gomɗimɓe wonduɓe e makko, yur-meende immorde ka Amen- e koyeera nden ñalnde Pellet Joomi maa, ko Kanko woni Doolnuɗo, Fooluɗo وَأَخَذَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ ٱلصَّيۡحَةُ فَأَصۡبَحُواْ فِي دِيَٰرِهِمۡ جَٰثِمِينَ ٦٧Haacaango ngon nanngi tooñuɓe ɓen.Ɓe waɗtini ka galleeji maɓɓe jicciiɓe كَأَن لَّمۡ يَغۡنَوۡاْ فِيهَآۗ أَلَآ إِنَّ ثَمُودَاْ كَفَرُواْ رَبَّهُمۡۗ أَلَا بُعۡدًا لِّثَمُودَ ٦٨A sikkay ɓe ñiiɓaano ɗon. Anndee pellet Samuudu en yedduno Joomi maɓɓe, anndee goɗɗal yurmee- nde (Alla) woodanii Samuuda'en وَلَقَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُنَآ إِبۡرَٰهِيمَ بِٱلۡبُشۡرَىٰ قَالُواْ سَلَٰمًاۖ قَالَ سَلَٰمٌۖ فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجۡلٍ حَنِيذٍ ٦٩Gomɗii Nulaaɓe Amen ɓen addanii Ibraahiima welo-welo, ɓe wi'i: "Kisal (e mon)". O maaki: "Kisal (e mon). Neeɓaali o ardi e ngaari juɗaandi فَلَمَّا رَءَآ أَيۡدِيَهُمۡ لَا تَصِلُ إِلَيۡهِ نَكِرَهُمۡ وَأَوۡجَسَ مِنۡهُمۡ خِيفَةًۚ قَالُواْ لَا تَخَفۡ إِنَّآ أُرۡسِلۡنَآ إِلَىٰ قَوۡمِ لُوطٍ ٧٠Nde o yi'unoo juuɗe maɓɓe ɗen yottaaki ndi, o faytiɓe (o sikkitii), o soomi kulol e maɓɓe. Ɓe wi'i: "Wata a hulu, ko men nulaaɓe e yimɓe Luuti ɓen وَٱمۡرَأَتُهُۥ قَآئِمَةٌ فَضَحِكَتۡ فَبَشَّرۡنَٰهَا بِإِسۡحَٰقَ وَمِن وَرَآءِ إِسۡحَٰقَ يَعۡقُوبَ ٧١Tawi suddiiɗo makko on no darii, o jali, Men weltiniri mo Ishaaqa, e ɓaawo Ishaaqa, Yaaquube قَالَتۡ يَٰوَيۡلَتَىٰٓ ءَأَلِدُ وَأَنَا۠ عَجُوزٌ وَهَٰذَا بَعۡلِي شَيۡخًاۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَيۡءٌ عَجِيبٌ ٧٢[Debbo on] wi'i: "Ee jalla am! E mi jibinay e hoore ko mi nayeejo, e hino oo ɗoo gorko am ko nayeejo? Pellet ɗum ɗoo ko huunde haawniinde قَالُوٓاْ أَتَعۡجَبِينَ مِنۡ أَمۡرِ ٱللَّهِۖ رَحۡمَتُ ٱللَّهِ وَبَرَكَٰتُهُۥ عَلَيۡكُمۡ أَهۡلَ ٱلۡبَيۡتِۚ إِنَّهُۥ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ ٧٣Ɓe wi'i: "E a haawete fiyaaku Alla on? Yurmeende Alla e barkiiji Makko wonii e mon, yimɓe nduu suudu. Pellet ko O Yettiniiɗo Tedduɗo فَلَمَّا ذَهَبَ عَنۡ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلرَّوۡعُ وَجَآءَتۡهُ ٱلۡبُشۡرَىٰ يُجَٰدِلُنَا فِي قَوۡمِ لُوطٍ ٧٤Nde kulol ngol iwunoo e Ibraahiima, welo-welo ngon ari e makko, himo yeddandira e Amen fii yimɓe Luuti ɓen إِنَّ إِبۡرَٰهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّٰهٌ مُّنِيبٌ ٧٥Pellet, Ibraahiima ko muññiiɗo, heewuɗo yankina-gol, tuuboowo يَٰٓإِبۡرَٰهِيمُ أَعۡرِضۡ عَنۡ هَٰذَآۖ إِنَّهُۥ قَدۡ جَآءَ أَمۡرُ رَبِّكَۖ وَإِنَّهُمۡ ءَاتِيهِمۡ عَذَابٌ غَيۡرُ مَرۡدُودٍ ٧٦Ko an yo Ibraahiima, ɗuurno gaayi e ɗum; gomɗii yamiroore Joomi maa nden arii, e pellet, lepte aray e maɓɓe lepte ɗe ruttetaake وَلَمَّا جَآءَتۡ رُسُلُنَا لُوطًا سِيٓءَ بِهِمۡ وَضَاقَ بِهِمۡ ذَرۡعًا وَقَالَ هَٰذَا يَوۡمٌ عَصِيبٌ ٧٧Nde Nulaaɓe Amen ɓen arunoo ka Luuti, o sunanii ɓe, o ɓiɗtori fonndo makko ngon fii maɓɓe, o maaki: "Ndee ɗoo ko ñalaande saɗtunde وَجَآءَهُۥ قَوۡمُهُۥ يُهۡرَعُونَ إِلَيۡهِ وَمِن قَبۡلُ كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ هَٰٓؤُلَآءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطۡهَرُ لَكُمۡۖ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلَا تُخۡزُونِ فِي ضَيۡفِيٓۖ أَلَيۡسَ مِنكُمۡ رَجُلٌ رَّشِيدٌ ٧٨Yimɓe makko ɓen ari e makko e yaccoo. Ado ɗum hari hiɓe gollaynoo bonɗi. O maaki: "Ko onon yo yimɓe am, ɓee ɗoo ko jwiɓe am: ko kamɓe ɓuri laaɓannde on. Hulee Alla, wata on hersinam e hoɓ- ɓe am. E gorko feewuɗo alaa e mo'on قَالُواْ لَقَدۡ عَلِمۡتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنۡ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعۡلَمُ مَا نُرِيدُ ٧٩Ɓe wi'i: "Pellet hiɗa anndi haaju alanah men e jiwɓe maa ɓen, pellet hiɗa anndi kadi ko men faalaa قَالَ لَوۡ أَنَّ لِي بِكُمۡ قُوَّةً أَوۡ ءَاوِيٓ إِلَىٰ رُكۡنٍ شَدِيدٍ ٨٠O maaki: "Sinno miɗo marunoo doole e mon! Maa mi fattinoo(moolo) e soɓɓundu sattundu(jookdu) قَالُواْ يَٰلُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَن يَصِلُوٓاْ إِلَيۡكَۖ فَأَسۡرِ بِأَهۡلِكَ بِقِطۡعٍ مِّنَ ٱلَّيۡلِ وَلَا يَلۡتَفِتۡ مِنكُمۡ أَحَدٌ إِلَّا ٱمۡرَأَتَكَۖ إِنَّهُۥ مُصِيبُهَا مَآ أَصَابَهُمۡۚ إِنَّ مَوۡعِدَهُمُ ٱلصُّبۡحُۚ أَلَيۡسَ ٱلصُّبۡحُ بِقَرِيبٍ ٨١[Hoɓɓe ɓen] wi'i: "Ko an yo Luutu, pellet ko men Nulaaɓe Joomi maa. Ɓe hewtataa ma. Yaltinir ɓeynguure maa nden e taƴunnde jemma, wata gooto e mo'on yeƴƴito si wanaa suddiiɗo maa on, ko fii heɓay mo ko heɓata ɓeya kon. Anndon fodoore maɓɓe nden ko ka subaka. E subaka on laataaki ɓaɗiido فَلَمَّا جَآءَ أَمۡرُنَا جَعَلۡنَا عَٰلِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمۡطَرۡنَا عَلَيۡهَا حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ مَّنضُودٍ ٨٢Nde yamiroore Amen nden arunoo, Men waɗtiri dow [saare] nden ley mayre, Men caaƴini e mayre kaaƴe iwruɗe loope juɗaaɗe rewondirɗe مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَۖ وَمَا هِيَ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ بِبَعِيدٍ ٨٣Maandinaaɗe ka Joomi maa. Ɗe wonaali woɗɗuɗe e tooñooɓe ɓen ۞ وَإِلَىٰ مَدۡيَنَ أَخَاهُمۡ شُعَيۡبًاۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥۖ وَلَا تَنقُصُواْ ٱلۡمِكۡيَالَ وَٱلۡمِيزَانَۖ إِنِّيٓ أَرَىٰكُم بِخَيۡرٍ وَإِنِّيٓ أَخَافُ عَلَيۡكُمۡ عَذَابَ يَوۡمٍ مُّحِيطٍ ٨٤[Men Nulii] kadi e Madyana'en, musiɗɗo maɓɓe on Shu'aybu, o maaki: "Ko onon yo yimɓe am, rewee Alla; reweteeɗo alanaa on ko woori Mo. Wata on ɗuytu ɓetu ngun e manndake ɗen. Min on miɗo yi'i on e moƴƴere. Min non miɗo hulani on lepte ñalaande fiiltiindede وَيَٰقَوۡمِ أَوۡفُواْ ٱلۡمِكۡيَالَ وَٱلۡمِيزَانَ بِٱلۡقِسۡطِۖ وَلَا تَبۡخَسُواْ ٱلنَّاسَ أَشۡيَآءَهُمۡ وَلَا تَعۡثَوۡاْ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُفۡسِدِينَ ٨٥Ko onon yo yimɓe am, hunniree ɓetu ngun e manndake ɗen nunɗal. Wata on ɗuytan yimɓe ɓen coggu maɓɓe ngun, wata on yahru ka leydi bonnugol بَقِيَّتُ ٱللَّهِ خَيۡرٌ لَّكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَۚ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيۡكُم بِحَفِيظٍ ٨٦Ko keddiiɗe Alla ɗen ɓuri moƴƴannde on si on laatike gomɗimɓe. Mi wonaali reenoowo on قَالُواْ يَٰشُعَيۡبُ أَصَلَوٰتُكَ تَأۡمُرُكَ أَن نَّتۡرُكَ مَا يَعۡبُدُ ءَابَآؤُنَآ أَوۡ أَن نَّفۡعَلَ فِيٓ أَمۡوَٰلِنَا مَا نَشَٰٓؤُاْۖ إِنَّكَ لَأَنتَ ٱلۡحَلِيمُ ٱلرَّشِيدُ ٨٧Ɓe wi'i: "Ko an yo Shu'aybu! E ko julde maa nden yamiru-maa nde men accata rewugol ko baabiraa- ɓe amen ɓen rewaynoo kon, maa nde men gollata huuwata e jawle amen ɗen ko men yiɗi? Pellet an ko a muññiiɗo feewuɗo قَالَ يَٰقَوۡمِ أَرَءَيۡتُمۡ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي وَرَزَقَنِي مِنۡهُ رِزۡقًا حَسَنًاۚ وَمَآ أُرِيدُ أَنۡ أُخَالِفَكُمۡ إِلَىٰ مَآ أَنۡهَىٰكُمۡ عَنۡهُۚ إِنۡ أُرِيدُ إِلَّا ٱلۡإِصۡلَٰحَ مَا ٱسۡتَطَعۡتُۚ وَمَا تَوۡفِيقِيٓ إِلَّا بِٱللَّهِۚ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُ وَإِلَيۡهِ أُنِيبُ ٨٨O maaki: "Ko onon yo yimɓe am, yeetee lam: si miɗo e ɓanngannduyee immorde ka Joomi am, O arsikii lam immorde ka Makko arsike moƴƴo?... Mi faandaaki lunndaade on e kon haɗay-mi on e muuɗum. Mi faandaaki si wanaa moƴƴingol fotde yeru am on. Kawral am wonaali si wanaa ka Alla. Ko e Makko mi fawii, ko ka Makko mi ruttotoo وَيَٰقَوۡمِ لَا يَجۡرِمَنَّكُمۡ شِقَاقِيٓ أَن يُصِيبَكُم مِّثۡلُ مَآ أَصَابَ قَوۡمَ نُوحٍ أَوۡ قَوۡمَ هُودٍ أَوۡ قَوۡمَ صَٰلِحٍۚ وَمَا قَوۡمُ لُوطٍ مِّنكُم بِبَعِيدٍ ٨٩Ko onon yo yimɓe am, wata ngayngu am defu on haa heɓa on sugu ko heɓunoo yimɓe Nuuhu maa yimɓe Huudi maa yimɓe Saalih. Yimɓe Luuti ɓen kan woɗɗitaaki on وَٱسۡتَغۡفِرُواْ رَبَّكُمۡ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِۚ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ ٩٠Insinanee Joomi mon, refti tuubanon Mo. Pelet Joomi am ko Hinnotooɗo, Giɗo قَالُواْ يَٰشُعَيۡبُ مَا نَفۡقَهُ كَثِيرًا مِّمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَىٰكَ فِينَا ضَعِيفًاۖ وَلَوۡلَا رَهۡطُكَ لَرَجَمۡنَٰكَۖ وَمَآ أَنتَ عَلَيۡنَا بِعَزِيزٍ ٩١Ɓe wi'i: "Ko an yo Shu'aybu, men alah faamude ko ɗuuɗi e kon ko wi'ataa; menen meɗen yi'e hakku-nde amen lo'uɗo. Si wanaano gorol maa ngol, men piyirteno keeƴe. An a wonaali tedduɗo e amen قَالَ يَٰقَوۡمِ أَرَهۡطِيٓ أَعَزُّ عَلَيۡكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَٱتَّخَذۡتُمُوهُ وَرَآءَكُمۡ ظِهۡرِيًّاۖ إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعۡمَلُونَ مُحِيطٌ ٩٢O maaki: "E ko gorol am ngol ɓuri teddudo e mon diini Alla, on waɗtirii mo ɓaawo mon hawkaaɗo? Pellet Joomi am ko huɓindiiɗo(fiiltiido) ko huuwoton kon وَيَٰقَوۡمِ ٱعۡمَلُواْ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمۡ إِنِّي عَٰمِلٌۖ سَوۡفَ تَعۡلَمُونَ مَن يَأۡتِيهِ عَذَابٌ يُخۡزِيهِ وَمَنۡ هُوَ كَٰذِبٌۖ وَٱرۡتَقِبُوٓاْ إِنِّي مَعَكُمۡ رَقِيبٌ ٩٣Ko onon yom yimɓe am, gollee e nokku mo'on. Min kadi ko mi golloowo. Aray nde anndoton ko hombo lepte hoynooje arat e mu'u, e ko hommbo woni fenoowo on. (Jooni non) habbitee! Min kadi miɗo wondi e mon habbitiiɗo وَلَمَّا جَآءَ أَمۡرُنَا نَجَّيۡنَا شُعَيۡبًا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥ بِرَحۡمَةٍ مِّنَّا وَأَخَذَتِ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ ٱلصَّيۡحَةُ فَأَصۡبَحُواْ فِي دِيَٰرِهِمۡ جَٰثِمِينَ ٩٤Nde yamiroore Amen nden arunoo, Men daɗndiri Shu'aybu e ɓen gomɗimɓe wonnduɓe e makko yurmeende Amen. Haacaango ngon nanngi ɓen tooñuɓe, ɓe waɗtini ka cuuɗi maɓɓe jicciiɓe كَأَن لَّمۡ يَغۡنَوۡاْ فِيهَآۗ أَلَا بُعۡدًا لِّمَدۡيَنَ كَمَا بَعِدَتۡ ثَمُودُ ٩٥A wi'ay ɓe ñiiɓaano ɗon. Anndee woɗɗineede yurmeende wonanii Madayana wano Samuuda'en woɗɗiniranoo وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَا وَسُلۡطَٰنٍ مُّبِينٍ ٩٦Gomɗii Men Nulirii Muusaa Aayeeje Amen ɗen e hujja ɓannguɗo إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ وَمَلَإِيْهِۦ فَٱتَّبَعُوٓاْ أَمۡرَ فِرۡعَوۡنَۖ وَمَآ أَمۡرُ فِرۡعَوۡنَ بِرَشِيدٍ ٩٧Ha e Fir'awna e mbatu mun. Ɓe jokkii yamiroore Fir'awna nden, yamiroore Fir'awna non wanaa feewunde يَقۡدُمُ قَوۡمَهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فَأَوۡرَدَهُمُ ٱلنَّارَۖ وَبِئۡسَ ٱلۡوِرۡدُ ٱلۡمَوۡرُودُ ٩٨O ardoyto yimɓe makko ɓen Ñalnde Darngal, o jolna ɓe ka Yiite. (Nge)bonii jolirde jolaande وَأُتۡبِعُواْ فِي هَٰذِهِۦ لَعۡنَةً وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ بِئۡسَ ٱلرِّفۡدُ ٱلۡمَرۡفُودُ ٩٩Ɓe jokkinaama kuddi e oo (aduna), e Ñalnde Darngal. Bonii ballal ngal ɓe jokkindiranaa ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡقُرَىٰ نَقُصُّهُۥ عَلَيۡكَۖ مِنۡهَا قَآئِمٌ وَحَصِيدٌ ١٠٠Ɗum ko jeyaaɗum e kumpite ca'e, Meɗen fillano maa ɗum: no e majje ñiiɓuɗe e conyaaɗe وَمَا ظَلَمۡنَٰهُمۡ وَلَٰكِن ظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡۖ فَمَآ أَغۡنَتۡ عَنۡهُمۡ ءَالِهَتُهُمُ ٱلَّتِي يَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍ لَّمَّا جَآءَ أَمۡرُ رَبِّكَۖ وَمَا زَادُوهُمۡ غَيۡرَ تَتۡبِيبٍ ١٠١Men tooñaali ɓe. Ko woni, ko kamɓe tooñi ko'e maɓɓe. Reweteeɗi maɓɓe ɗin ɗiɓe rewaynoo gaanin ɗin duncanaali ɓe hay e huunde, tuma nde yamiroore Joomi maa nden arunoo; ɗi ɓeydaali ɓe si wanaa hayrude وَكَذَٰلِكَ أَخۡذُ رَبِّكَ إِذَآ أَخَذَ ٱلۡقُرَىٰ وَهِيَ ظَٰلِمَةٌۚ إِنَّ أَخۡذَهُۥٓ أَلِيمٌ شَدِيدٌ ١٠٢Ko wano nii nanngal Joomi maa ngal, si tawii O nanngii ca'e ɗen hara ko ɗe tooñuɗe. Pellet nanngal Makko ngal ko muusungal saɗtungal إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةً لِّمَنۡ خَافَ عَذَابَ ٱلۡأٓخِرَةِۚ ذَٰلِكَ يَوۡمٌ مَّجۡمُوعٌ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوۡمٌ مَّشۡهُودٌ ١٠٣Pellet tasakuyee wonii e ɗum ɗoo wonannde on hulɗo lepte laakara. Nden ko ñalaande aade en mooɓoyte e mun, nde kadi ko ñalaande seedoyteende وَمَا نُؤَخِّرُهُۥٓ إِلَّا لِأَجَلٍ مَّعۡدُودٍ ١٠٤Men neɓnataa nde si wanah haa e lajal limangal يَوۡمَ يَأۡتِ لَا تَكَلَّمُ نَفۡسٌ إِلَّا بِإِذۡنِهِۦۚ فَمِنۡهُمۡ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ ١٠٥Ñalnde ngal arata, wonkii (woo) wowlatah si wanaa e duŋayee Makko. Hino e maɓɓe malkisaaɗo e malaaɗo فَأَمَّا ٱلَّذِينَ شَقُواْ فَفِي ٱلنَّارِ لَهُمۡ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ١٠٦Si ko malkisaaɓe ɓen, ko ka Yiite; hino woodani ɓe nder ton ookaango e hiikaango خَٰلِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلۡأَرۡضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَۚ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ١٠٧Ko ɓe luttinteeɓe nder magge fotde kammuuli ɗin e leydi ndin no duumii, si wanah si Joomii maa muuyii; pellet Joomi maa ko waɗoowo kala ko O faandii ۞ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ سُعِدُواْ فَفِي ٱلۡجَنَّةِ خَٰلِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلۡأَرۡضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَۖ عَطَآءً غَيۡرَ مَجۡذُوذٍ ١٠٨Si tawii non ko malaaɓe ɓen, ko ka nder Aljanna woni ko duumintee e mun fotde kammuuli ɗin e leydi ndin no duumii, si wanaa si Joomi maa muuyii. (Ɗum) ko dokkal ngal taƴondirtaa فَلَا تَكُ فِي مِرۡيَةٍ مِّمَّا يَعۡبُدُ هَٰٓؤُلَآءِۚ مَا يَعۡبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعۡبُدُ ءَابَآؤُهُم مِّن قَبۡلُۚ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمۡ نَصِيبَهُمۡ غَيۡرَ مَنقُوصٍ ١٠٩Wata a wonu e sikke e huunde ko ɓee rewata. Ɓe rewiraali si wanaa no baabiraaɓe maɓɓe rewiray- noo ko adii. Menen non, Men hunniranay ɓe geɓal maɓɓe ngal ko aldah e ɗuytugol وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ فَٱخۡتُلِفَ فِيهِۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتۡ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡۚ وَإِنَّهُمۡ لَفِي شَكٍّ مِّنۡهُ مُرِيبٍ ١١٠Gomɗii Men okkii Muusaa Deftere nden, luutondi- raa e mayre. Si wanaano konngol ardinoongol immorde ka Joomi maa, ñaaweteno hakkunde maɓɓe. Kamɓe kan hiɓe e sikke sikkitiiɗo e e mayre وَإِنَّ كُلًّا لَّمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمۡ رَبُّكَ أَعۡمَٰلَهُمۡۚ إِنَّهُۥ بِمَا يَعۡمَلُونَ خَبِيرٌ ١١١Wonaali kala maɓɓe si wanaa Joomi maa hunna- nay ɓe (njoɓdi) kuuɗe maɓɓe. Pellet ko O humpitiiɗo ko ɓe gollata kon فَٱسۡتَقِمۡ كَمَآ أُمِرۡتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطۡغَوۡاْۚ إِنَّهُۥ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٌ ١١٢Ñiiɓir [e focciingol ngol] wano yamiraɗaa non, e tuubuɓe wonnduɓe e maaɗa. Wata on bewu. Pellet ko O reenuɗo ko golloton kon وَلَا تَرۡكَنُوٓاْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنۡ أَوۡلِيَآءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ ١١٣Wata on ooñor e tooñuɓe ɓen sakko Yiite ngen mema on. Alanah on gaanin Alla yiɗɓe. Refti on walloytaake وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ طَرَفَيِ ٱلنَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ ٱلَّيۡلِۚ إِنَّ ٱلۡحَسَنَٰتِ يُذۡهِبۡنَ ٱلسَّيِّـَٔاتِۚ ذَٰلِكَ ذِكۡرَىٰ لِلذَّٰكِرِينَ ١١٤Ñinnu julde nden ka seraaji ɗiɗi ñalorma e saa'iiji jemma. Pellet moƴƴi ɗin hino monta bonɗi ɗin. Ɗum ko waaju wonannde ɓen waajitotooɓe وَٱصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ١١٥Muñño. Pellet Alla yeebataa njoɓdi moƴƴinooɓe ɓen فَلَوۡلَا كَانَ مِنَ ٱلۡقُرُونِ مِن قَبۡلِكُمۡ أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡفَسَادِ فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّنۡ أَنجَيۡنَا مِنۡهُمۡۗ وَٱتَّبَعَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ مَآ أُتۡرِفُواْ فِيهِ وَكَانُواْ مُجۡرِمِينَ ١١٦Ko haɗnoo wona e gire adinooɓe on ɓen, joomiraa- ɓe kedde, ɓe no haɗa e bonnugol ka leydi! si seeɗaaɓe e ɓen ɓe Men daɗndunoo e maɓɓe. Tooñuɓe ɓen jokki e ko ɓe neeminaa e mun kon, ɓe laatii bomɓe وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهۡلِكَ ٱلۡقُرَىٰ بِظُلۡمٍ وَأَهۡلُهَا مُصۡلِحُونَ ١١٧Joomi maa siforaali halkiroowo ca'e e hoore tooñe tawa yimɓe maɓɓe ko moƴƴinooɓe وَلَوۡ شَآءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ ٱلنَّاسَ أُمَّةً وَٰحِدَةًۖ وَلَا يَزَالُونَ مُخۡتَلِفِينَ ١١٨Sinno Joomi maa muuyiino, O waɗayno yimɓe ɓen moftal gootal. Ɓe seerataa ko ɓe luutondirooɓe إِلَّا مَن رَّحِمَ رَبُّكَۚ وَلِذَٰلِكَ خَلَقَهُمۡۗ وَتَمَّتۡ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمۡلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ ٱلۡجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ ١١٩si wanaa ɓen ɓe Joomi maa yurmaa. Ko sabu ɗum O tagiri ɓe. Konngol Joomi maa ngol jojjii wonnde: "Pellet, Mi hebbiniray Jahannama jinna e yimɓe, ɓe denndaangal وَكُلًّا نَّقُصُّ عَلَيۡكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِۦ فُؤَادَكَۚ وَجَآءَكَ فِي هَٰذِهِ ٱلۡحَقُّ وَمَوۡعِظَةٌ وَذِكۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ ١٢٠Kala e mu'un, Meɗen fillano maa kabaruuji Nulaaɓe, ko Men tabintinra ɗum ɓernnde maa ngon. Aranii ma e ngol (cortewol) goonga e waaju e janntoore wonannde gomɗimɓe ɓen وَقُل لِّلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ ٱعۡمَلُواْ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمۡ إِنَّا عَٰمِلُونَ ١٢١Maakan ɓen ɓe gomɗinah: "Gollee e nokku mo'on. Menen kadi, ko men gollooɓe وَٱنتَظِرُوٓاْ إِنَّا مُنتَظِرُونَ ١٢٢Habbitee kadi. Menen ko men habbitiiɓe وَلِلَّهِ غَيۡبُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَإِلَيۡهِ يُرۡجَعُ ٱلۡأَمۡرُ كُلُّهُۥ فَٱعۡبُدۡهُ وَتَوَكَّلۡ عَلَيۡهِۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ١٢٣Ko Alla heeranii wirniiɗi kammuuli ɗin e leydi ndin, ko ka Makko fiyaaku no fow ruttetee. Awa rewu Mo, fawo-ɗaa e Makko. Joomi maa wonaali welsindiiɗo e kon ko golloton